Ιστό ΣΑΕ
ΣΑΕ Έρευνες για τον Ελληνισμό

Έρευνες για τον Ελληνισμό

Πηγή: ΓΓΑΕ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΦΑΚΕΛΟΣ / ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ, ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ, ΗΠΑ, ΚΑΝΑΔΑ, ΝΕΑΣ ΖΗΛΑΝΔΙΑΣ

Χρηματοδότηση: Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού – Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο
ΑΘΗΝΑ 1993

Επιστημονικός Υπεύθυνος: Σωκράτης Κάτσικας, Επίκουρος Καθηγητής (Ν. 407/80)

Πληροφορίες:
Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Επιτροπή Ερευνών
Βουλγαροκτόνου 30
Αθήνα 11472

τηλ.: 644-2727
Fax: 644-8428
© Δεν επιτρέπεται η αναπαραγωγή ή η αναδημοσίευση – με οποιονδήποτε τρόπο – μέρους ή του συνόλου της μελέτης αυτής, χωρίς την έγγραφη άδεια του Επιστημονικού Υπεύθυνου του έργου, εκ μέρους του Πανεπιστημίου του Αιγαίου, καθώς και της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού.

Μελετητική Ομάδα
Επιστημονικός Υπεύθυνος: Κάτσικας Σωκράτης

Μελετητές: Βερνίκος Νικόλαος, Γεωργαλά Μαρία, Γκρίτζαλης Δημήτρης, Δασκαλοπούλου-Καπετανάκη Σοφία, Παπασταμοπούλου Αννα

Συλλογή/ανάλυση στοιχείων: Γκρίτζαλης Στέφανος, Λαϊνιώτη Αρσινόη, Μπερλής Γιάννης

Εισαγωγή στοιχείων: Βερυκίου Γαρυφαλιά

Ελάχιστη προσφορά στον απανταχού Ελληνισμό
Στη μνήμη του μετανάστη κουρέα (Chicago, 1910)
Σωκράτη Κων. Κάτσικα
Στη μνήμη του μετανάστη εργάτη των σιδηροδρόμων (Chicago, 1914)
Μήτσου Παν. Γκρίτζαλη

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

Θα ήθελα – και από τη θέση αυτή – να εκφράσω τόσο τις προσωπικές μου θερμές ευχαριστίες, όσο και τις ευχαριστίες όλων των μελών της Μελετητικής μας Ομάδας, σε όλους εκείνους που βοήθησαν στην εκπόνηση της μελέτης αυτής. Συγκεκριμένα, ευχαριστίες οφείλονται:

Στη Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού για την ανάθεση του έργου αυτού.
Στην κ. Εύα Παπαδάτου και σε όλα τα στελέχη της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού, τόσο για την εξαίρετη διάθεση συνεργασίας που επέδειξαν, όσο και για την προθυμία τους να μας διαθέσουν όλα τα στοιχεία που διέθεταν και να μας προτείνουν πιθανές μεθοδολογικές διεξόδους και λύσεις σε ορισμένες δύσκολες φάσεις της ολοκλήρωσης του έργου.

Σε όλο το προσωπικό της Επιτροπής Ερευνας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, τόσο για την άμεση ανταπόκριση τους στην πληθώρα των αιτημάτων μας, όσο και για την πολύ υψηλή ποιότητα της διοικητικής υποστήριξης που μας παρείχαν σε όλη τη διάρκεια του έργου.

Στο διοικητικό προσωπικό του Τμήματος Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Αιγαίου για τη βοήθειά τους στη διεκπεραίωση του πραγματικά τεράστιου όγκου της αλληλογραφίας που διακινήθηκε για τις ανάγκες του έργου αυτού.

Σε όλους τους εκπρόσωπους των ομογενειακών οργανώσεων που δέχθηκαν να απαντήσουν στα ερωτηματολόγια που τους αποστείλαμε, καθώς και σε όσους συνόδευσαν τις απαντήσεις τους με θερμές παραινέσεις και ευχές για την πετυχημένη ολοκλήρωση του έργου μας.

Στους απόδημους Πανεπιστημιακούς κκ. Γιάννη Βασιλακάκη, Στάθη Gauntlett, Gregory Jusdanis, Γιώργο Καναράκη, Σταύρο Κωνσταντίνου, Λευτέρη Παπαδημήτρη, Μηνά Σάββα, Αναστάσιο Τάμη και Harry Psomiades, όχι μόνο για τα πολύτιμα στοιχεία που είχαν την καλοσύνη να μας διαθέσουν, αλλά και γιατί με τις προσπάθειές τους κάνουν ευρύτερα γνωστά τα προβλήματα, τις ιδιαιτερότητες και το έργο του απόδημου Ελληνισμού, στις χώρες που ζουν και δημιουργούν.

Χωρίς την πολύτιμη βοήθεια και την αμέριστη συμπαράσταση όλων των προαναφερθέντων, η ολοκλήρωση του έργου αυτού δε θα ήταν δυνατή.

Σωκράτης Κ. Κάτσικας
Επίκουρος Καθηγητής (ΠΔ 407/80)
Επιστημονικός Υπεύθυνος

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

Ο απόδημος Ελληνισμός αποτελεί – πληθυσμιακά – περίπου άλλη μια Ελλάδα διεσπαρμένη όπου γης. Ο απόδημος Ελληνισμός των υπερπόντιων χωρών (Αυστραλία, ΗΠΑ, Καναδάς, Νέα Ζηλανδία) κατέχει πρωτεύουσα θέση, τόσο για ιστορικούς λόγους (οι πρώτοι Ελληνες μετανάστες στις υπερπόντιες χώρες εμφανίσθηκαν ήδη από τα τέλη του 18ου αιώνα), όσο και λόγω του ιδιαίτερα μεγάλου πληθυσμού του (τα στοιχεία της παρούσας μελέτης/φακέλου εκτιμούν τον πληθυσμό του Ελληνισμού των υπερπόντιων χωρών στο ύψος των 2.000.000 ατόμων, περίπου).
Για τη μελέτη του ομογενειακού πληθυσμού των υπερπόντιων χωρών χρησιμοποιήθηκαν τρεις διαφορετικές πηγές άντλησης στοιχείων:

i.επίσημα στατιστικά στοιχεία,

ii.αποτελέσματα παρόμοιων μελετών και αναλύσεων, και

iii.πρωτογενή στοιχεία που συλλέχθηκαν από τη Μελετητική Ομάδα με τη βοήθεια ερωτηματολογίων, τα οποία συμπλήρωσαν εκπρόσωποι ομογενειακών οργανώσεων των υπό μελέτη χωρών.

Οι βασικοί στόχοι της παρούσας μελέτης/φάκελου είναι:

Η συλλογή, οργάνωση και παρουσίαση, με συστηματικό και εποπτικό τρόπο, των ποσοτικών στοιχείων που προσδιορίζουν τα βασικά χαρακτηριστικά του απόδημου Ελληνισμού.

Tα χαρακτηριστικά αυτά καλύπτουν τους εξής άξονες ενδιαφέροντος:

1. Ομογενειακός πληθυσμός (η μελέτη περιλαμβάνει στοιχεία για το συνολικό πληθυσμό του απόδημου Ελληνισμού, τη γεωγραφική κατανομή τους ανά περιοχή κάθε μελετώμενης χώρας, την ηλικιακή κατανομή τους, το χρόνος παραμονής τους στη χώρα μετανάστευσης και την υπηκοότητα που κατέχουν).

2. Επαγγελματικές δραστηριότητες (η μελέτη περιλαμβάνει στοιχεία για το είδος των επαγγελμάτων που ασκούν οι ομογενείς, καθώς και για την οικονομική τους ευρωστία).

3.Εκπαίδευση (η μελέτη περιλαμβάνει στοιχεία για το μορφωτικό επίπεδο των ομογενών, για τα σχολεία όπου φοιτούν τα παιδιά τους, ανά βαθμίδα εκπαίδευσης και μορφή σχολείου (ελληνόφωνο, δίγλωσσο κλπ), για το υπάρχον εκπαιδευτικό προσωπικό ανά βαθμίδα εκπαίδευσης, καθώς και στοιχεία για τις παρεχόμενες ανώτατες σπουδές στην κλασική ή τη σύγχρονη Ελληνική γλώσσα, ιστορία κλπ, από Πανεπιστήμια των υπερπόντιων χωρών).

4. Γλωσσικά χαρακτηριστικά (η μελέτη περιλαμβάνει στοιχεία για τη γλώσσα που χρησιμοποιούν οι ομογενείς στο σπίτι – αλλά και έξω από αυτό – για το επίπεδο γνώσης της Ελληνικής γλώσσας, γενικά, καθώς και για τις αξιόλογες λογοτεχνικές δραστηριότητες και επιδόσεις του ομογενειακού στοιχείου, τόσο σήμερα όσο και παλαιότερα).

5. Ελληνορθόδοξη Εκκλησία (η μελέτη περιλαμβάνει στοιχεία για την ιστορία και την οργάνωση της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας σε κάθε υπερπόντια χώρα, για τους λειτουργούντες σήμερα ναούς, καθώς και εκτιμήσεις για το θρησκευτικό συναίσθημα των ομογενών, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των εκπροσώπων των ομογενειακών οργανώσεων).

6. Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (η μελέτη περιλαμβάνει στοιχεία τόσο για τα έντυπα, όσο και για τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος. Τα στοιχεία αυτά αναφέρονται στην ιστορία, στην ανάπτυξη, στις δραστηριότητες, στα προβλήματα και στα επιτεύγματα των μέσων αυτών. Αναφέρονται, επίσης, στα κυκλοφοριακά χαρακτηριστικά τους, στη συχνότητα μετάδοσής τους, στο είδος της πληροφόρησης που παρέχουν, στις πηγές πληροφόρησής τους, στην επάρκεια των πηγών αυτών κλπ).

7. Εθνικά θέματα (η μελέτη περιλαμβάνει εκτιμήσεις για την ενημέρωση των ομογενών τη σχετική με τα κυρίαρχα εθνικά μας θέματα (Κυπριακό, Τουρκικός επεκτατισμός, “Μακεδονικό”, δικαιώματα του Ελληνισμού της Βορείου Ηπείρου), καθώς και για ορισμένα άλλα θέματα (πώληση γης σε ξένους ιδιοκτήτες κλπ), που εκτιμώνται από ορισμένες πηγές ως εθνικά).

8. Οργάνωση των ομογενών (η μελέτη περιλαμβάνει στοιχεία για την ιστορία και τους τύπους οργάνωσης του Ελληνισμού της διασποράς, καθώς και συγκεκριμένα στοιχεία για τους λειτουργούντες, σήμερα, Συλλόγους και Κοινότητες της ομογένειας, ανά χώρα).

Η ανίχνευση ορισμένων από τις τάσεις και τα κοινωνικο – οικονομικά χαρακτηριστικά των ομογενών των υπερπόντιων χωρών.

Οι τάσεις και τα χαρακτηριστικά αυτά περιλαμβάνουν:

1. Τάση για παλινόστηση (η μελέτη περιλαμβάνει στοιχεία που προέρχονται τόσο από στατιστικές πηγές, όσο και από τις εκτιμήσεις των εκπροσώπων των ομογενειακών οργανώσεων).

2. Ποσοστά μικτών γάμων (η μελέτη περιλαμβάνει στοιχεία που προέρχονται από τις εκτιμήσεις των εκπροσώπων των ομογενειακών οργανώσεων).

3. Ποσοστά θρησκευτικών γάμων (η μελέτη περιλαμβάνει στοιχεία που προέρχονται από τις εκτιμήσεις των εκπροσώπων των ομογενειακών οργανώσεων).

4. Τη θέση των ομογενών της τρίτης ηλικίας στην οικογένεια (η μελέτη περιλαμβάνει στοιχεία για τον τόπο διαμονής των υπέργηρων ομογενών, για τον τόπο διαμονής των ομογενών δεύτερης και τρίτης γενιάς, όταν παντρεύονται/νυμφεύονται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των εκπροσώπων των ομογενειακών οργανώσεων).

5. Τα κυρίαρχα κοινωνικά προβλήματα και την ιεράρχισή τους, ανά υπερπόντια χώρα (αλκοολισμός, ρατσισμός, εγκληματικότητα, ανεργία, ετεροαπασχόληση, κοινωνική απομόνωση, αποχωρισμός από την οικογένεια κλπ, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των εκπροσώπων των ομογενειακών οργανώσεων).

6. Την τυπική σύνθεση της ομογενειακής οικογένειας (σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των εκπροσώπων των ομογενειακών οργανώσεων).

Η συλλογή, κωδικοποίηση και παράθεση των διαπιστώσεων, των προβλημάτων και των αιτημάτων των ομογενών, όπως αυτά εκφράστηκαν από τους εκπροσώπους των ομογενειακών οργανώσεων.

Οι διαπιστώσεις που έγιναν, τα προβλήματα που εντοπίστηκαν, καθώς και τα αιτήματα που διατυπώθηκαν, κωδικοποιήθηκαν με βάση τους εξής άξονες ενδιαφέροντος:

1. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (έλλειψη έγκυρης και έγκαιρης πληροφόρησης, έλλειψη επαγγελματικών στελεχών, έλλειψη ενδιαφέροντος, οικονομική ανέχεια κλπ).

2. Η Ελληνική εκπαίδευση (έλλειψη προσοντούχων εκπαιδευτικών, οικονομική ανέχεια των εκπαιδευτικών, έλλειψη ειδικών σχολικών εγχειριδίων για την παροχή δίγλωσσης εκπαίδευσης κλπ).

3. Το ενδιαφέρον για την Ορθόδοξη εκκλησία (συνεχείς έριδες μεταξύ των φορέων της εκκλησίας και οι συνέπειές τους, δυσκολία της κατανόησης της γλώσσας των εκκλησιαστικών κειμένων κλπ).

4. Οι πολιτιστικές δραστηριότητες (τα έθιμα που τηρούνται και η σχέση τους με τη Μητρόπολη κλπ).

5. Οι προτεινόμενες παρεμβάσεις από την Πολιτεία (αναβάθμιση της Γενικής Γραμματείας και δημιουργία Υπουργείου Απόδημου Ελληνισμού, ίδρυση ειδικής υπηρεσίας στη Γενική Γραμματεία Τύπου και Πληροφοριών, περαιτέρω οργάνωση των ομογενών της διασποράς, αποδοτική συνεργασία με τα άλλα αρμόδια Υπουργεία και τις διπλωματικές υπηρεσίες κλπ).

Για καθέναν από τους άξονες αυτούς διατυπώνονται συγκεκριμένες διαπιστώσεις, προβλήματα και – πιθανόν – προτάσεις, όπως αυτές προέκυψαν από τις απαντήσεις των εκπροσώπων των ομογενειακών οργανώσεων.

Τα αποτελέσματα της μελέτης πλαισιώνονται από σειρά Παραρτημάτων, τα οποία περιέχουν σειρά χρήσιμων στοιχείων για την επικοινωνία με τον οργανωμένο Ελληνισμό των υπερπόντιων χωρών.

Μια πρόσθετη, τελική, εκτίμηση της Μελετητικής Ομάδας είναι ότι τα στοιχεία που προέκυψαν από την εργασία της μπορούν – εκτός των άλλων – να αποτελέσουν κρίσιμη πρώτη ύλη, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν από κοινωνικούς ερευνητές για την περαιτέρω ποιοτική ανάλυση των χαρακτηριστικών του απόδημου Ελληνισμού.